Joan Ferrier: inspiratiebron voor velen
“Als de droom uit je hart komt, gaat het vanzelf!”

Soms ontmoet je mensen die je echt weten te inspireren. Gewoon, door zichzelf te zijn. Joan Ferrier, directeur van E-Quality, is zo iemand. Een elegante vrouw die erg betrokken is bij wat zich afspeelt in de maatschappij. Bevlogen, enthousiast, vasthoudend en bovenal gemotiveerd om zich met hart en ziel in te zetten voor de kwaliteiten van vrouwen en mannen van uiteenlopende etnische achtergronden. Ongelijkheid is haar een doorn in het oog en ze streeft dan ook naar een wereld waarin er meer gelijke kansen voor iedereen kunnen zijn.

Als klein kind van vier jaar was het Joan Ferrier al duidelijk dat ze onderwijzeres wilde worden. Ze vond het leuk om kinderen les te geven, spelletjes met ze te doen en verhalen te vertellen. Uren kon ze spelen dat ze voor de klas stond met haar poppen als ijverige leerlingen. ‘Het is ook niet zo verwonderlijk dat ik belangstelling had voor het onderwijs en voor leren. Mijn hele familie zit in het onderwijs. De vraag was meer of ik naar de pedagogische academie zou gaan of pedagogiek zou studeren. Ik deed het gymnasium in Suriname en heb mijn school afgemaakt in Nederland. In Nederland kreeg ik een geweldige leraar die me stimuleerde om naar de universiteit te gaan. Met mijn diploma en kennisniveau kon ik pedagogiek studeren dus waarom zou ik dat niet doen, aldus mijn mentor.’ De ogen van Joan Ferrier beginnen letterlijk te schitteren als ze over haar studie vertelt. ‘Het was een feest! Heerlijk om onderwijs te krijgen over iets wat je zo interesseert.’

Multiculturele samenleving
Eind jaren zeventig ging men niet zozeer uit van het multiculturele aspect in de samenleving. Dat ervoer Joan als een gemis in haar studie. Gelukkig kreeg ze alle ruimte om op eigen initiatief haar kennis op het gebied van bijvoorbeeld ontwikkelingssamenwerking te verbreden. ‘Ik maakte ook werkstukken over Suriname of andere multiculturele onderwerpen die mij na aan het hart lagen.’ Intussen ging haar belangstelling ook steeds sterker uit naar kinderrecht; de juridische positie van de jeugd. Ze ging stage lopen bij Paloeloe, een jeugdhulpverleningsinstelling in de gemeente Amsterdam. Haar taak bestond onder andere uit het opvangen en begeleiden van jongeren (en indien nodig ook hun ouders) die alleen naar Nederland komen om te studeren. Ze hielp deze jongeren bij het integratieproces, ondersteunde hen in de eerste fase van hun opleiding en bij het zoeken van woonruimte. Joan ontdekte dat de aanpak van veel jeugdinstellingen niet was toegespitst op de specifieke vraag en situatie van zwarte, migranten- en vluchtelingenjongeren (zmv-jongeren). Haar afstudeerscriptie bevatte dan ook aanbevelingen voor een werkwijze die meer rekening hield met hun belevingswereld.

Trainingen in diversiteit
Na haar afstuderen legde Joan zich onder andere toe op het geven van training aan jeugdhulpverleners. Ze wilde hen bewust maken van het feit dat mensen in de Nederlandse multiculturele samenleving hulp op maat dienen te krijgen en dat je niet kunt uitgaan van één stempeltje dat op iedereen past. Er is meer dan één manier van werken, niet alles is voor iedereen goed. Daarnaast gaf ze ook trainingen aan mensen binnen bedrijven. Vragen als “hoe is een ruimte ingericht”, “hoe open of gesloten is de uitstraling van je onderneming en het medewerkersbestand”, “vind je in de aankleding de diversiteit van de samenleving terug” of  “vormt het management een afspiegeling van de multiculturele maatschappij”, “voelen zmv-werkzoekenden zich aangesproken door de signalen die je als bedrijf afgeeft”, kwamen daarin aan de orde.

Empowerment
Joan is altijd erg gevoelig geweest voor ongelijkheid en onrechtvaardigheid. Daarom zet ze zich ook volledig in voor het realiseren van gelijke kansen voor iedereen. ‘Ik vind het belangrijk dat leidinggevenden zich bewust worden van de kwaliteiten en mogelijkheden van vrouwen en mannen van uiteenlopende etnische achtergronden. Iedereen moet de kans krijgen om te participeren. Dus doe ik er alles aan om vooroordelen en discriminerende maatregelen te bestrijden. Daarnaast werk ik aan de ‘empowerment’ van zmv-vrouwen en -mannen. Belangrijk is het gevoel van eigenwaarde en zelfrespect. Er moet een kansenbiedende samenleving ontstaan.’

Joan ging werken bij het Burger Weeshuis, het Sociaal Agogisch Centrum (het huidige Spirit) te Amsterdam. Daar ontwikkelde ze nieuwe methodieken om zmv jongens en meisjes goed op te kunnen vangen en te begeleiden. In die tijd kwam ze in contact met een groep Marokkaanse hulpverleners die ook een opvanghuis voor Marokkaanse jongens wilden oprichten. Ze trad op als bemiddelaar en wist samen met hen subsidie te krijgen. Met een van de Marokkaanse hulpverleners ging ze leiding geven aan Darna, wat ‘ons huis’ betekent in het Marokkaans. Daarnaast hield ze zich bezig met interculturalisatieprocessen en gaf ze in heel Nederland lezingen over diversiteitsvraagstukken.

Zelfontwikkeling
Alsof dat nog niet allemaal genoeg was, gaf Joan leiding aan de interfacultaire werkgroep “jeugdwelzijn in ontwikkelingslanden” aan de Universiteit van Amsterdam. Later werd zij daar wetenschappelijk medewerker aan de Vakgroep Orthopedagogiek. Ook doceerde ze transculturele pedagogiek aan de Hogeschool van Amsterdam. Ze bracht praktijkmensen bij hoe het is om op te groeien in een multiculturele samenleving en wat er dan komt kijken bij opvoeding en begeleiding. ‘Ondertussen raakte ik maatschappelijk nog meer betrokken bijvoorbeeld bij antiracisme werkgroepen. In 1985 mocht ik als vertegenwoordiger naar de vrouwenconferentie in Naïrobi. Daar maakte ik kennis met veel zwarte vrouwen. Fantastische vrouwen zoals Angela Davis met krachtige, inspirerende verhalen. Ik zat eveneens in het bestuur van de YWCA, een internationale vrouwenorganisatie en ging voor hen naar internationale vrouwenconferenties. Het is geweldig om vrouwen wereldwijd te ontmoeten. Je doet contacten op, je inspireert elkaar. Het is de kracht van samenwerking met het zelfde doel voor ogen.’

E-Quality
De basis voor de huidige functie van Joan Ferrier, als directeur van E-Quality was gelegd. E-Quality is hét kenniscentrum voor emancipatie in de multiculturele samenleving. Joan: ‘We worden gesubsidieerd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Directie Coördinatie Emancipatiebeleid. E-Quality ondersteunt het proces van gendermainstreaming. Dat wil zeggen dat we beleidsmakers en politici voortdurend erop wijzen dat de positie van zmv-vrouwen en -mannen versterkt en verbeterd moet worden in zichtbaar beleid. Dit doen we door middel van feiten en cijfers waar de zelfde beleidsmakers hun voordeel mee kunnen doen. We adviseren hen en denken mee over hoe beleid op een betere en doeltreffender manier kan worden gemaakt. We nemen deel aan het maatschappelijke debat over emancipatie, zorgen dat het gevoed wordt door nieuwe impulsen en stimuleren ook het debat. Wij richten ons op beleidsmedewerkers van de verschillende departementen. Bijvoorbeeld hoe kan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hun beleid ten gunste van meisjes en vrouwen verbeteren. We werken zowel op gemeentelijk, provinciaal als landelijk niveau met beleidmakende ambtenaren en politici. Ook internationaal roeren we ons voor wat betreft Europa maar ook binnen de Verenigde Naties (the Committee on the Status of Women).

Gelijke behandeling
Natuurlijk houden we ons ook bezig met racismebestrijding en al de andere non-discriminatiegronden. Steeds maken wij de koppeling met gender. Want het maakt uit of je vrouw of man bent. Dat kun je niet loskoppelen. Belangrijk is het kruispuntdenken of intersectionaliteit. Je hebt meer dan één identiteit en daar moet men in het beleid meer van uitgaan. Het gaat om inclusief denken en dat geldt voor alle beleidsterreinen.’

Beleid
Wat voor beleid is er nu dat gericht is op de verschillende groepen en welke instrumenten staan tot beschikking om meer aandacht te geven aan de positie van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen? Eén van de commissies die de laatste tijd flink in het nieuws is geweest is de Commissie PaVEM waar Paul Rösemuller en Prinses Máxima hun tijd en expertise aan hebben gegeven. De Commissie heeft veel vrouwen aan het werk geholpen dus in die zin heeft het zijn doel bereikt. Natuurlijk dienen de adviezen ten aanzien van de verbetering van de positie van zmv-vrouwen te worden vertaald en verankerd in goed beleid. Aan de andere kant is het van belang dat vrouwen ook geloven in zichzelf. Dat ze laten zien wie ze zijn en dat ze kwaliteiten hebben.

Muur
Joan: ‘Hoe positief je ook bent ingesteld, hoe goed opgeleid je ook bent en hoe goed je Nederlands ook is, soms loop je toch tegen bepaalde muren. Ik vond dat ik het aan mezelf verplicht was om me in te zetten voor zowel het verbeteren van de mogelijkheden van zmv-vrouwen binnen de maatschappij alsook het creëren van ruimte en toegang in de maatschappij voor mensen die anders zijn dan de gemiddelde norm. Mijn huidige functie binnen E-Quality is niet iets totaal anders dan wat ik tot dan toe had gedaan. Ik signaleer nog steeds wat er in de samenleving speelt en kijk naar wat de overheid en politiek kunnen doen en wat mensen zelf kunnen doen om hun positie te verbeteren en de samenleving beter te maken. E-Quality probeert vooroordelen uit de weg ruimen, beeldvorming te doorbreken. Zo heeft E-Quality een boekje geschreven met adviezen over het migratiebeleid. Als je migrant zegt, denken de meeste mensen automatisch aan een man, maar er komen hier veel zelfstandige vrouwen als migrant. Het beleid daarentegen is sterk op mannen gericht.

Trots
Iets waar ik toch trots op ben, is dat we als E-Quality een bijdrage leveren aan de verbetering van de positie van vrouwen of ze nu wit, zwart, migrant of vluchteling zijn. En dat we het maatschappelijke debat over emancipatiezaken blijven voeden en negatieve beeldvorming blijven doorbreken. E-Quality heeft gelukkig subsidie gekregen voor nog eens vier jaar, tot 2008, en dat is hoognodig want we zijn er nog lang niet, ook al gaan er stemmen op dat de emancipatie zou zijn voltooid. Wij laten met cijfers en feiten zien dat het emancipatieproces nog lang niet klaar is. Er is nog steeds sprake van ongelijke betaling van vrouwen en mannen in de zelfde functie. Nederland is, samen met Pakistan, het land met de minste vrouwen aan de top. We hebben de positie van zmv-vrouwen onder de aandacht gebracht in de politiek. De Ministers Verdonk en De Geus hebben beleid ontwikkeld waardoor vrouwen kansen krijgen beter te gaan participeren in het arbeidsproces en de maatschappij.’

Nodig
E-Quality speelt een vernieuwende en inspirerende rol in het hele proces van emancipatie in de multiculturele samenleving. De organisatie blijft erop wijzen dat er veel potentieel en kracht zit in vrouwen en mannen, die beter ingezet en benut kan worden. Joan: ‘Als je het vergelijkt met bijvoorbeeld de jaren ’70 dan zie je het effect van de opwaartse mobiliteit. Er zijn nu veel hooggekwalificeerde Surinaamse en Antilliaanse vrouwen. Dat inspireert mij. Investeren in mensen en de samenleving, het creëren van ruimte en betrokkenheid is essentieel en werpt zijn vruchten af. Met goed beleid en inzet van de betrokkenen kan de positie van de mensen verbeterd worden.’

Loslaten
Op de vraag of het moeilijk is om zaken los te laten en niet mee naar huis te nemen kijkt Joan Ferrier even nadenkend. ‘Natuurlijk neem ik soms wel eens iets mee naar huis wat me maar niet loslaat. Mijn werk zit immers in het hart van wat ik belangrijk vind. Vaak gaat het ook om “denkdingen”, hoe je met bepaalde facetten strategisch kunt omgaan, en je houdt niet opeens op met denken als je naar huis gaat. Ik heb ook te maken met een weerbarstig veld met onderwerpen, die belangrijk zijn, die mensen betreffen en hoog op de agenda moeten blijven. Maar ik heb inmiddels ook zo veel werkervaring, dat ik heb geleerd om er niet zelf aan onderdoor te gaan en te zorgen voor voldoende ontspanning.

Nieuwe Nederlanders
Ik zie Nederland als een multicultureel land waarin mensen wonen met verschillende achtergronden. Het is belangrijk dat we elkaar respecteren en waarderen en elkaar weten te vinden. Zelf ben ik getrouwd met een witte Nederlander. We ontmoetten elkaar in Utrecht tijdens onze studententijd. We zijn dus al erg lang bij elkaar. Hij is erg geïnteresseerd in mijn Surinaamse achtergrond en voelt zich in de Surinaamse wereld en sferen thuis. Hij houdt ook veel van Suriname en de Antillen. Ook daarin vinden wij elkaar. Natuurlijk hebben we regelmatig flinke discussies. We bieden elkaar een nuttige aanvulling en onze gesprekken hebben al tot leuke “eye-openers” geleid voor beide kanten. Helaas hebben wij geen kinderen gekregen maar we zijn een geliefde oom en tante voor onze neven en kinderen van vrienden. Ze komen graag bij ons logeren en we vinden het fijn om ze te verwennen. Het is voor mij ook erg belangrijk dat ik ruimte neem voor vrije tijd. Het valt niet altijd mee om de balans te vinden, maar mijn man, mijn familie en vrienden zijn erg belangrijk voor mij en daar maak ik graag tijd voor vrij.

Volg je droom
Wat ik zou willen zeggen tot vrouwen, is om in jezelf te geloven en helder voor ogen te houden wat je wilt. Volg je droom en zet je daar voor meer dan 100% voor in. Daarbij is het belangrijk dat je doet wat je graag wilt. Ik denk, dat als je doet wat je graag wilt, dat je dan op je mooist en je krachtigst bent. Dan sprankelen mensen en dan komen ze verder. Geloof in je droom, koester hem en houd hem vast! Als de droom uit je hart komt, gaat het vanzelf!

©Mariel van den Donk